Thứ Ba, 10 tháng 10, 2017
Tại sao cái tôi, cái ‘’ égo ‘’ của người Việt lớn thế ? Tôi
gặp không biết bao nhiêu người vỗ ngực, tự cho mình là vĩ nhân.
Không phải chỉ vỗ ngực, còn trèo lên nóc nhà gào khản cổ : tôi
giỏi quá, tôi phục tôi quá, tại sao tôi tài ba đến thế ?
Một lần ngồi nhậu với 5 ông, có cảm tưởng ngồi với 5 giải Nobel văn
chương. Những ông như vậy, nhan nhản. Nói ‘’ ông ‘’, vì hầu như đó
là một cái bệnh độc quyền của đàn ông. Như ung thư vú là bệnh của
đàn bà.
In một hai cuốn sách tào lao tặng bố vợ, nghĩ mình ngồi chung một
chiếu với Marcel Proust, Victor Hugo. Làm vài bài thơ, câu trên vần
(hay không) với câu dưới, nghĩ mình là Beaudelaire, Nguyễn Du tái
sinh. Lập một cái đảng có ba đảng viên, kể cả em gái và mẹ vợ, nghĩ
mình là lãnh tụ , ăn nói như lãnh tụ, đi đứng , tắm rửa như
lãnh tụ.. Viết vài bài lăng nhăng, đầu Ngô mình Sở, nghĩ mình là
triết gia, trí thức, sẵn sàng dẫn dân tộc đi lên ( hay đi xuống ).
Học gạo được cái bằng ( chưa nói tới chuyện mua được cái bằng ),
nghĩ mình đã kiếm ra điện và nước nóng.
TÔI, TÔI, TÔI
Một ông bạn in một tấm danh thiếp khổ lớn, dầy đặc những chức tước,
trong đó có ‘’ nhà nghiên cứu ‘’. Những người quen không biết ông
ta nghiên cứu cái gì, lúc nào. Tôi đáng nhận là nhà nghiên cứu hơn,
vì thỉnh thoảng vẫn vào Google tìm mẹo trị mắc xương cá, hay cách
nấu canh hẹ tầu hũ.
Nghĩ cũng lạ, cái TÔI to tổ bố ở một xứ như VN. VN, xứ của văn hoá
Phật giáo, một tôn giáo coi cái ngã là hư cấu, cái tôi không có
thực. Nơi chịu ảnh hưởng Lão giáo, những người đã ra suối rửa tai
khi nghe thiên hạ nhắc tới tên mình. Nơi người công giáo thực hành
đạo nhiệt thành, và Công giáo coi vị tha, nghĩ tới người khác, là
đức tính hàng đầu.
Không lẽ người Việt không hiểu tôn giáo mình đang theo ?
Có ai đã gặp một người Nhật vỗ ngực : tôi, tôi, tôi. Nói
chuyện với người Nhật, trong những cơ hội hơi chính thức, chưa gì
họ đã mang giấy bút ra ghi chép. Làm như những điều bạn nói là
khuôn vàng, thước ngọc.
TÔI LÀ CHÂN LÝ
Nước Việt nghèo , chậm tiến, lạc hậu. Đáng lẽ người Việt phải khiêm
nhượng, biết người, biết mình. Nhưng không, trong tự điển cá nhân
của người Việt không có chữ khiêm tốn. Nhiều lần tôi gân cổ cãi với
bạn bè, về nhà nghĩ : không chừng nó có lý. Tại sao không nhìn
nhận ngay ? Bởi vì cái tôi nó lớn quá.
Ở đâu cũng có những cái tôi, nhưng ở người Việt, nó đạt một tỷ số
đáng ngại. Mỗi lần, hiếm hoi, gặp một người đồng hương có khả năng
nhưng khiêm tốn, tôi nghĩ bụng : ông nội này mất gốc rồi.
Thảo luận với người Việt rất khó, vì ai cũng nghĩ là mình nắm chân
lý trong tay. Nghĩ khác là xúc phạm ông ta, xúc phạm Chân lý, bôi
nhọ sự thật. Phải căm thù, phải tiêu diệt, phải triệt hạ, phải tố
cáo , chụp mũ.
Cái tôi lớn, phải chăng đó là nét đặc thù của một dân tộc đầy tự ti
mặc cảm ? Trong cái kiêu hãnh lố bịch của người ‘’ mang dép
râu mà đi vào vũ trụ ‘’ có cái tự ti của những người vẫn mang dép
râu ở thế kỷ 20, 21.
Trong y học, égocentrisme là một cái bệnh, pathologie . Và trong 9 trên 10 trường hợp, những người có mặc cảm tự cao, tự
đại ( complexe de supériorité ) là để che đậy tự ti mặc cảm ( complexe d’infériorité ).
Những người có thực tài rất khiêm nhượng, vì họ không so sánh với
người khác. Họ so sánh mình với mình, so sánh mình hôm nay với mình
hôm qua, so sánh tác phẩm mới với tác phẩm cũ của chính mình.
Và thường thường thất vọng.
Khi một nghệ sĩ thoả mãn với tác phẩm của mình, anh ta hết là nghệ
sĩ. Anh ta không tìm tòi nữa, anh ta về hưu. Như một công chức, một
tài xế xe đò về hưu.
ĐÈN DẦU VÀ ĐÈN ĐIỆN
Thomas Edison nói nếu hài lòng với đèn dầu, tìm cách cải thiện đèn
dầu, sẽ không bao giờ kiếm ra đèn điện. Người Việt ta dễ thoả mãn
quá, dễ kiêu hãnh quá, dễ ‘’ tự sướng’’ quá. Hậu quả là cái gì của
ta nó cũng nho nhỏ. Cùng lắm là xinh xắn, dễ thương, nhưng đồ sộ,
vĩ đại thì không có. Không thể có. Tham vọng nhỏ, thành quả nhỏ.
Pablo Picasso khi thành công, được ca tụng ở ‘’période rose ‘’ (
thời kỳ hồng ), nếu thỏa mãn, sẽ không có ‘’période bleue’’, thời
kỳ xanh. Nếu thoả mãn với ‘’période bleue ‘’ sẽ không có tranh trừu
tượng, đưa hội họa đi vạn dặm. Một giai thoại : Picasso mời
bạn bè ăn tiệm. Cuối bữa ăn, gọi tính tiền. Chủ tiệm nói xin miễn
chuyện tiền bạc, được tiếp Picasso là hân hạnh rồi. Pablo vẽ vài
nét trên tấm khăn phủ bàn, tặng chủ tiệm. Ông này nói xin maître ký tên. Picasso trả lời : tôi chỉ trả bữa cơm, không
muốn mua tiệm ăn.
Nếu Picasso là người Việt, sẽ thấy đời mình đã quá đủ để thoả
mãn : vua biết mặt, chúa biết tên, chữ ký đáng ngàn
vàng, chỉ việc ngồi hưởng và chiêm ngưỡng dung nhan mình.. May mắn
cho hội họa, ông ta là người Tây Ban Nha, hỳ hục tìm tòi cho
tới chết.
Mỗi lần nghe, hay coi Jean Marie Le Clézio, Patrick Modiano trong
những chương trình văn học trên France Culture, hay trên France 5,
ít người nghĩ họ đã chiếm giải Nobel Văn chương.
Họ khiêm nhượng, ngập ngừng, do dự, gần như cáo lỗi sắp sửa nói
những điều tào lao.
Le Clézio, Nobel 2008, khoanh tay, chăm chú nghe một tác giả vừa
chân ướt chân ráo vào nghề, nói về một cuốn sách đầu tay. Modiano,
Nobel 2014, tìm chữ một cách khó khăn, ngượng ngập, ít khi chấm dứt
một câu, như muốn nói : thôi, bỏ qua đi, những điều tôi muốn
nói chẳng có gì đáng nghe. Ông ta thực sự ngạc nhiên không hiểu tại
sao có người nghĩ đến mình để trao giải. Ông ta nói có người đọc
sách của mình đã là một phép lạ.
NGƯỜI VÀ TA
Những năm đầu ở Pháp, có thời tôi cư ngụ Rue Marcadet, Paris. Bên
cạnh là một cặp vợ chồng già, hiền lành, bình dị như một cặp thư ký
hay công nhân về hưu. Mỗi lần gặp ở thang máy, bà vồn vã chào, hỏi
thăm đủ chuyện. Thỉnh thoảng ông mời vào nhà, uống trà, hỏi chuyện
về Phật giáo mà ông nói đọc nhiều, nhưng có điều không hiểu. Thí dụ
ông muốn so sánh khái niệm về Niết bàn của Phật giáo với thiên đàng
của Thiên Chúa giáo.
Ông là một người công giáo thuần thành, nhưng muốn tìm hiểu về
những tôn giáo khác.
Tuyệt nhiên không bao giờ ông bà nói về mình. Nếu không coi
TV , chắc không bao giờ tôi biết bà là Yvonne Loriot, danh cầm
hàng đầu của Pháp, chiếm giải nhất 7 lần khi học ở Conservatoire de
Paris, trước khi trở thành một giáo sư âm nhạc có uy tín.
Ông là Olivier Messaien, một trong những tác giả nhạc cổ điển lớn
nhất của hậu bán thế kỷ 20. Rất nhiều các nhạc sư, nhạc trưởng nổi
tiếng ở Âu Châu , như Pierre Boulez, Iannis Xenakis hãnh diện
là đệ tử của ông. Tác phẩm opéra ‘’Saint-Francois d’Assise‘’ của
ông được trình diễn trên khắp thế giới, được đón nhận như những tác
phẩm của Mozart, Beethoven.
Ông bà sống trong một căn nhà bình dân, ăn uống đơn giản như một
cặp vợ chồng nghèo. Tiền bản quyền nhạc đem tặng- một cách kín đáo-
các hội từ thiện, hay giúp trùng tu nhà thờ Notre Dame de Lorette
gần nhà. Những lúc rảnh rỗi, bà theo ông vào rừng, thu thanh để
nghiên cứu tiếng chim hót.
Ai biết hai ông bà già, lễ độ, gần như vụng về, đang xếp hàng mua ổ
bánh mì, là những nhân vật chiếm chỗ lớn trong bất cứ một tài liệu
nào về âm nhạc cổ điển cận đại , tuần trước còn là thượng khách của
hoàng gia Thụy Điển.
Khi nào ta có những người như Modiano, Le Clézio, Messaien- chưa
nói tới tài năng, chỉ nói tới thái độ khiêm tốn – VN sẽ là một dân
tộc trưởng thành. Trong khi chờ đợi, chúng ta tiếp tục leo lên nóc
nhà, gào : tại sao tôi tài giỏi quá như vậy. Khi gào mỏi, leo
xuống, đóng áo thụng vái nhau.
Đó cũng là một trò vui, nếu hậu quả không nghiêm trọng. Chúng ta
đều đồng ý với nhau là đất nước đang trên bờ vực thẳm, không thể
nhẫn tâm khoanh tay nhìn. Nhưng chúng ta không ngồi nổi với nhau,
vì cái TÔI nó lớn quá. Lớn hơn cả vận mệnh dân tộc.
Từ Thức
( Paris, tháng 10. 2017 )
***Tiếng Pháp có câu : ´´ Le moi est haissable´´
Lê Trung Ưng
Lê Trung Ưng
Keine Kommentare:
Kommentar veröffentlichen